Một chiếc vòng ngọc đẹp là đẹp như thế nào?

Tình yêu với ngọc từ một nữ nhân yêu văn hóa cổ Trung Hoa Sinh ra là nữ nhân, lại say mê văn hóa xa xưa của Trung Hoa cổ đại, nên tôi cũng học theo người xưa: đeo ngọc phỉ thúy đầy tay.

Tôi thích tiếng ngọc khua leng keng trên cổ tay. Âm thanh ấy như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng, giúp tôi điều chỉnh thân tâm mỗi khi đi đứng nằm ngồi. Chỉ cần nghe tiếng ngọc lẻng kẻng vội vã là tôi biết tâm mình đang bất tịnh, liền chú ý đến dáng đi, cử chỉ, tâm tình mà điều chỉnh cho ngay ngắn trở lại.

Linh tính của ngọc – Bảo ngọc thông linh

Vì đọc nhiều và nghiên cứu văn hóa thần truyền Trung Hoa, tôi hiểu được tinh thần sâu xa của ngọc trong mắt người xưa. Cổ nhân nói: “Bảo ngọc thông linh” – ý rằng ngọc có linh tính rất cao, có thể câu thông với chủ nhân, giúp đỡ chủ nhân trong nhiều việc.

Những sự việc cụ thể ấy, tôi sẽ đề cập ở các bài viết sau. Hôm nay, tôi chỉ muốn chia sẻ cùng quý bạn về cách nhìn một chiếc vòng ngọc đẹp hay xấu, và làm thế nào để thấu hiểu văn hóa ngọc sâu dày, xứng đáng là một “quý nhân” biết chơi ngọc, để hưởng phúc khí: “Người dưỡng ngọc ba năm, ngọc dưỡng người cả đời”.

Vạn vật hữu linh – Từ chữ tượng hình đến ý cảnh của ngọc

Văn hóa thần truyền Trung Hoa quan niệm vạn vật hữu linh. Họ tin rằng mọi sự vật trên đời đều mang hình tượng riêng, và chữ viết tượng hình của người Trung Hoa chính là minh chứng rõ nét cho cách nhìn ấy.

Chữ “nhân” trông như dáng người đứng, chữ “điền” giống cánh đồng vuông vức, chữ “khẩu” hệt cái miệng… Không chỉ hình dạng giống vật thật, từng chữ còn chứa đựng nội hàm sâu xa hơn.

Chiếc vòng ngọc cũng là một “bài thơ” có họa, có cảnh

Tôi nhắc đến chữ tượng hình để quý bạn liên tưởng: chiếc vòng ngọc hay chuỗi ngọc trên tay bạn cũng vậy. Mỗi vật thể đều có linh, đều mang câu chuyện và nội hàm riêng.

Người Trung Hoa xưa đánh giá một bài thơ hay phải “trong thơ có họa, trong thơ có tranh” – tức là phải có câu chuyện, có hình ảnh sống động. Văn hóa Trung Hoa luôn trân trọng những vật phẩm văn hóa hay báu vật phải có “ý cảnh”, có nội hàm sâu sắc.

Vậy nên, một chuỗi ngọc hay chiếc vòng phải có ý cảnh: nhìn vào đó, bạn liên tưởng ngay đến một hình ảnh nào đấy.

Ý cảnh thiên nhiên – Khi vòng ngọc thu cả thế giới vào lòng bàn tay

Có người nhìn chiếc vòng thấy bầu trời thăm thẳm xanh lam, thấy đại dương sâu thẳm, thấy hồ nước giữa sa mạc cát vàng, thấy bờ biển trắng muốt dưới nền trời xanh, thấy dãy núi cao vút trong sương mờ…

Cổ nhân sống gần gũi thiên nhiên, học hỏi từ thiên nhiên để trau dồi nhân cách. Nhìn núi cao học sự vững chãi kiên định, nhìn bầu trời học tấm lòng bao dung rộng mở, nhìn sông hồ học cái tâm thanh tịnh như nước hồ thu…

Do đó, những chiếc vòng ngọc thu cả thế giới tự nhiên vào trong đó chính là những chiếc vòng đẹp nhất, thực sự có giá trị.

Chủng ngọc và màu sắc – Phải hợp với ý cảnh

Đương nhiên, một chiếc vòng đẹp phải có chủng ngọc tươi sáng, màu sắc đẹp mắt. Nếu là bầu trời trong xanh lam, thì nước ngọc phải từ băng trở lên, phân tử mịn màng, kết cấu chặt chẽ, màu xanh sáng như trời cao chứ không xám đục.

Nhưng với những chiếc vòng mang ý cảnh mùa xuân xanh mướt hoa cỏ, sơn thủy hữu tình, thì chủng nếp mịn, vân tự nhiên lại là đẹp nhất.

Cổ nhân đánh giá ngọc – Không chỉ trong vắt, mà phải có hồn

Đối với cổ nhân, một chiếc vòng đẹp không nằm ở chủng cao đến đâu, trong vắt đến đâu, mà ở chất ngọc kết cấu liên kết chặt chẽ, màu sắc thể hiện đúng ý cảnh mà chiếc vòng muốn hiển lộ.

Một chiếc vòng “lam thiên” phải xanh đậm tươi sáng, chủng băng, nước mịn; chiếc vòng sa mạc thì chất nếp với chấm đen điểm xuyết; chiếc vòng hồ nước phải xanh thanh thủy lục rực rỡ…

Nói cách khác: chiếc vòng phải thể hiện chính bản thân nó. Thế giới nội tại của nó nhìn như thế nào thì phải hiện ra y như vậy. Đó là những chiếc vòng “có ý có cảnh, có hương có sắc”.

Còn những chiếc vòng nước ngọc trong đến mấy nhưng vô cảnh, vô sắc thì thật vô vị, tẻ nhạt – giống như một thiếu nữ đẹp nhưng vẻ đẹp vô tri, thiếu chiều sâu tâm hồn.

Xu hướng hiện đại và lời khuyên chân thành

Mấy năm gần đây, nhiều nữ nhân Việt Nam cũng yêu thích đeo ngọc phỉ thúy. Tôi thấy xu hướng chị em ngày càng chạy theo chủng ngọc cao cấp như băng, cao băng, tiêu tốn không ít tiền bạc, nhưng lại chưa nhìn ra vẻ đẹp thực sự của một chiếc vòng.

Chỉ khi bạn thực sự nhìn thấu vẻ đẹp ấy, yêu thích và tôn trọng chiếc ngọc, thì nó mới đồng hành, “dưỡng” bạn cả đời – đúng như lời cổ nhân: “Người dưỡng ngọc ba năm, ngọc dưỡng người cả đời”.

Hết phần 1.

Kỳ tiếp theo: Tại sao nữ nhân đeo ngọc phải biết tích chuyện Biện Hòa hiến ngọc?

Cao Huyền Trang